Er wordt aangenomen, dat aan het einde van de veertiende eeuw of het begin van de vijftiende eeuw het oudste gedeelte van het kerkgebouw tot stand kwam. De omvang was toen aanzienlijk kleiner. Het was een kapel ter grootte van bijvoorbeeld het kerkje van Kijfhoek. Het oudste gedeelte van de kerk is daar waar de toren en het orgel zich bevinden. Gedurende de restauratie in de jaren zestig van de vorige eeuw was het mogelijk om meer inzicht te krijgen in de verschillende bouwfasen.

Het vijftiende-eeuwse kerkje had slechts geringe afmetingen en was rechthoekig. De zuidelijke en westelijke muur dateren uit de zestiende eeuw en hebben gedeelten uit de zeventiende eeuw. In 1658 brak men de noordgevel af om daar een uitbreiding, in feite in de vorm van een tweetal naast elkaar gelegen koren, te kunnen realiseren. In 1877 moest het kerkgebouw opnieuw worden vergroot. De oostgevel werd afgebroken en naast de bestaande twee koren verrees een nieuw koor; het gehele gebouw is dus doorgetrokken in de richting van de Kerkstraat. De buitenhoeken zijn daarbij enigszins “afgeschuind”.

Van de toren wordt voor het eerst melding gemaakt in 1708. Een uurwerk is nooit aangebracht. Dat was ook niet nodig, omdat de inwoners van Zwijndrecht vrijwel allemaal zonder al te veel moeite het uurwerk van de Grote Kerk van Dordrecht konden zien en horen. Tijdens de restauratie in 1965 is het interieur aanzienlijk veranderd en ook de westelijke muur werd vernieuwd. Bij het verwijderen van de houten vloer werd een aantal eeuwenoude grafzerken gevonden, die in de nieuwe stenen vloer zijn ingemetseld.

Bij de restauratie, die in 1991/1992 is uitgevoerd, zijn een aantal oorspronkelijke elementen weer in de oude staat teruggebracht. Zo is het koorhek weer rond de preekstoel geplaatst. Dr. C.R. van den Berg heeft de geschiedenis van de Hervormde Gemeente Zwijndrecht vastgelegd in het boek “Als door vuur”.

Verenigingsgebouw

In de jaren zeventig ontstond behoefte aan een verenigingsgebouw in de onmiddellijke nabijheid van de kerk. Deze is ook gerealiseerd en de toenmalige wijkpredikant ds. P.P.J. Monster stelde voor het gebouw de naam “Eltheto” te geven (met de klemtoon op de eerste lettergreep) wat Grieks is voor “Laat het komen”. Bedoeld is de komst van het Koninkrijk van Christus, uit het Onze Vader.

Orgel

In 1884 werd er voor het eerst een orgel in de Oude Kerk geplaatst. Het orgel had aanvankelijk 9 sprekende stemmen; verder was er rekening gehouden met een uitbreiding van 6 stemmen. Deze zijn er later ook bijgebouwd. n 1959 besloot de kerkenraad een nieuw orgel te laten bouwen in de oude historische kas. De keuze viel daarbij op de firma Verweijs uit Amsterdam. Het nieuwe orgel kreeg een electro-pneumatisch systeem en telde 22 stemmen. 

In 1964 werd de kerk gerestaureerd. Mede als gevolg van de daarbij aangebrachte heteluchtverwarming en het ontbreken van een luchtbevochtigingsinstallatie gingen de windladen van het orgel scheuren en volgde er steeds meer doorspraak. Na uitvoerig overleg met adviescommissies besloot de kerkvoogdij het orgel te laten restaureren. Na de restauratie van 1983 door Scheurman te Rotterdam bevindt het orgel zich in prima staat. Het orgel heeft 28 stemmen en bestaat uit ruim 1.700 pijpen.

De volgende organisten begeleiden al jarenlang onze erediensten:

Orgelconcerten

Het orgel is geliefd bij vele organisten. En mede door de prachtige akoestiek van de kerk, worden er jaarlijks vele orgelconcerten gehouden in de Oude Kerk.